Wstęp

WSTĘP   Badania pogranicza i jego roli w naukach społecznych ma w Polsce swoją historię i uznaną specyfikę. Cechuje się także różnorodnością podejść badawczych. Można wszakże zauważyć, że granica państwowa przestaje być głównym wyznacznikiem obszaru pogranicza, którego rozumienie nie ogranicza się tylko do terytorium leżącego w jej pobliżu. Pogranicze – to termin wieloznaczny, traktowany już nie tyle jako derywat pojęcia granicy, ale jako pojęcie centralne, wokół którego buduje się siatkę pojęciowo- znaczeniową. W badaniach pogranicza da się również zauważyć odejście od perspektywy geograficznej na rzecz integracyjnej, pojmującej pogranicze jako rzeczywistość społeczną, która jest wynikiem regularnych i rozłożonych w czasie kontaktów dwóch lub więcej różnych kulturowo zbiorowości. Niniejsza publikacja nawiązuje w jakiś sposób do tej teorii. Jest kolejną już częścią cyklu, ukazującego wzajemne relacje i zwyczaje oraz ich przenikanie na przykładzie miejscowości leżących w Polsce i na Słowacji. Jako przykład posłużyły tu dwie gminy: Przeworsk i Spišský Hrhov. Jest to publikacja interdyscyplinarna, osadzona w naukach historycznych oraz antropologii kulturowej (ze szczególnym uwzględnieniem folklorystyki). Autorki odwołują się m.in. do zdobyczy antropologii kulturowej C. Levi- Straussa. Prezentując codzienność dwu różnych kulturowo, a jednocześnie tak sobie bliskich miejscowości, autorki odwołują się do własnych doświadczeń, jak również już spisanych źródeł i opracowań. Wyrażają przy tym nadzieję, że ich praca przyczyni się do pogłębienia i zachowania wiedzy na temat dawanych zwyczajów i realiów życia na pograniczu, wnosząc jednocześnie wkład w coraz lepszą znajomość i rozumienie skomplikowanych procesów wzajemnego oddziaływania i przenikania kulturowego i społecznego t ych obszarów.

ÚVOD   Výskum pohraničia a jeho významu má v sociálnych vedách v Poľsku svoju históriu a uznané špecifiká. Vyznačuje sa tiež rôznorodosťou výskumných metód a prístupov. Avšak môžeme si všimnúť, že štátna hranica prestáva byť rozhodujúcim faktorom vyznačujúcim oblasť pohraničia, a jeho chápanie sa už neobmedzuje iba na územie ležiace v jej blízkosti. Pohraničie je pojem s viacerými významami. Nie je to len odvodenina pojmu hranice, ale centrálny pojem, okolo ktorého sa tvorí koncepčno-sémantická sieť. Vo výskumoch pohraničia si môžeme všimnúť čoraz menšie zdôrazňovanie geografickej a čoraz väčšie integračnej perspektívy. Tento prístup chápe pohraničie ako sociálnu skutočnosť, ktorá je výsledkom pravidelného a prebiehajúceho v čase stretu dvoch alebo viacerých kultúrne odlišných celkov. Táto publikácia istým spôsobom nadväzuje na túto teóriu. Je to už ďalšia časť cyklu venovanom vzájomným vzťahom a zvykom, ako aj ich prenikaniu na príklade obcí ležiacich na súčasnom území Poľska a Slovenska. Ako príklad poslúžili dve obce: Przeworsk a Spišský Hrhov. Je to interdisciplinárna publikácia, zakotvená v historických vedách a kultúrnej antropológii (so špeciálny dôrazom na folkloristiku). Autorky sa okrem iného odvolávajú na výsledky kultúrnej antropológie C. Levi-Straussa. Predstavujú každodenný život dvoch obcí, ktoré sú na jednej strane kultúrne odlišné, avšak na druhej sú si navzájom veľmi blízke. Autorky sa odvolávajú na vlastné skúsenosti, ako aj dostupné pramene a štúdie. Súčasne sú presvedčené, že ich práca pomôže prehĺbiť a zachovať poznanie dávnych zvykoch a reálií života v pohraničí, a súčasne prispeje k čoraz lepšiemu poznaniu a pochopeniu komplikovaných procesov vzájomného kultúrneho a sociálneho ovplyvňovania a prenikania t ýchto oblastí.