Gmina Przeworsk

GMINA PRZEWORSK

położona jest w województwie podkarpackim, powiecie przeworskim. Zajmuje obszar 91 km², a w jej skład wchodzą: Chałupki, Gorliczyna, Grzęska, Gwizdaj, Mirocin, Nowosielce, Rozbórz, Studzian, Świętoniowa, Ujezna i Urzejowice. Gminę zamieszkuje prawie 15 tys. mieszkańców i ma ona charakter rolniczy. Dzieje kilku zlokalizowanych tu miejscowości sięgają XIII i XIV wieku. O ich bogatej przeszłości świadczą liczne pamiątki, a także ciągle żywe tradycje, obrzędowość oraz społeczne zaangażowanie.

Walorem gminy jest różnorodność zabytków: piękne kościoły, pałace, dwory, architektura drewniana i zabytki techniki. Prawdziwymi perełkami, które kryją się wśród zieleni drzew i krzewów są drewniane i murowane kapliczki, figury i krzyże.

Umiłowanie do tradycji potwierdzają lokalne zwyczaje, z których najbardziej charakterystyczny jest zwyczaj Straży Grobowych w okresie Świąt Wielkanocnych. W gminie działa ich siedem. Są to honorowe formacje paramilitarne, które pełnią warty w kościołach przy Bożym Grobie. Biorą również udział w Gminnych Paradach Straży Grobowych prezentując mieszkańcom musztrę paradną.

W poszczególnych miejscowościach organizowane są święta plonów tzw. „Dożynki” Każda Parafia godnie przeżywa też uroczyści odpustowe ku czci swoich patronów, tradycyjnie obchodzi też święta Bożego Narodzenia. Dbałość o pielęgnowanie tradycji rękodzielniczych, kulinarnych oraz folklorystycznych jest główną domeną działających na terenie Gminy 11 Kół Gospodyń Wiejskich. W ich strukturach funkcjonują także trzy Ludowe Zespoły Śpiewacze. Panie aktywnie włączają się w działania kultywujące obrzędowość Przeworszczyzny, głównie poprzez przygotowywanie prezentacji potraw regionalnych i rękodzieła oraz występy wokalne. Z ogromną pieczołowitością dbają również o swój wizerunek, prezentując się w tradycyjnych strojach przeworskich. Ich działania wspierają istniejące w każdej miejscowości Stowarzyszenia Ochotniczych Straży Pożarnych, które nie tylko reagują w sytuacjach zagrożenia mienia i życia mieszkańców, ale czynnie włączają się w organizację wszystkich uroczystości.

O krzewienie kultury fizycznej dbają Stowarzyszenia Ludowych Klubów Sportowych. Ponadto działa tu wiele innych podmiotów, które znacząco wzbogacają życie kulturalne.

Działalność społeczna jest silnie rysującym się elementem przestrzeni publicznej Gminy Przeworsk. Trend zrównoważonego rozwoju, w którym dbałość o sferę społecznych potrzeb oraz rozwoju infrastruktury umożliwiającej ich realizację, jest priorytetem w pracy Wójta Daniela Krawca. Wdrażana od 2015 roku strategia rozwoju gminy przynosi coraz bardziej widoczne efekty. Obiekty użyteczności publicznej ulegają ciągłej modernizacji i nabierają nowoczesnego wyglądu, przez co zwiększają swoją funkcjonalność. Dużą wagę przykłada się do projektów aktywizujących i integrujących mieszkańców. Podejmowane są wszechstronne inicjatywy społeczne na rzecz seniorów, osób niepełnosprawnych i bezrobotnych. Pozyskiwani partnerzy inwestujący w gminne przedsięwzięcia, wspierają przy tym lokalne organizacje. Nawiązana została współpraca z przedstawicielami samorządów Ukrainy i Słowacji.

Działania te są możliwe dzięki skuteczności w pozyskiwaniu funduszy zewnętrznych krajowych i zagranicznych, pozwalających na znaczne zasilanie budżetu gminy i równoczesną realizację wielu projektów.

OBEC PRZEWORSK

V Poľsku je obec (pol. gmina) teritoriálnou jednotkou, ktorú vytvárajú viaceré sídla (mestá a dediny). Zákonodarným a kontrolným orgánom obce je obecná rada. Výkonným orgánom je starosta (dedinské obce) alebo primátor (mestské obce) alebo prezident mesta (mestské obce s právami okresu). V dedinách tvoriacich danú obec je hlavným predstaviteľom šoltýs (pol. sołtys). Przeworsk sa nachádza v Podkarpatskom vojvodstve v okrese Przeworski. Celá obec má rozlohu 91 km², a tvoria ju nasledovné sídla: Chałupki, Gorliczyna, Grzęska, Gwizdaj, Mirocin, Nowosielce, Rozbórz, Studzian, Świętoniowa, Ujezna a Urzejowice. Obec má v súčasnosti skoro 15 000 obyvateľov a má prevažne roľnícky charakter. História niektorých dedín siaha až do 13. a 14. storočia. O ich bohatej minulosti svedčia nielen mnohé historické pamiatky, ale tiež stále živé tradície, zvyky a spoločenská angažovanosť.

Dôležitými hodnotami obce sú rôznorodé pamiatky: krásne kostoly, kaštiele, kúrie, drevená architektúra a technické pamiatky. Skutočnými perlami, ktoré sa skrývajú medzi zeleňou stromov a kríkov, sú drevené a murované kaplnky, sochy a kríže.

Lásku k tradíciám potvrdzujú miestne zvyky. Najcharakteristickejším zvykom je stráženie Božieho hrobu počas Veľkonočného Trídua. V obci pôsobí až sedem oddielov stráží. Sú to čestné paramilitantné formácie, ktoré držia stráž v kostoloch pri Božom hrobe. Zúčastňujú sa tiež na obecných pochodoch stráží Božieho hrobu počas ktorých predstavujú svoje slávnostné drily.

V jednotlivých dedinách sa každoročne organizujú slávnosti ukončenia žatvy a plodov – dožinky. Každá farnosť prežíva odpustové slávnosti svojich patrónov, tradične sa tiež oslavujú Vianoce – sviatky Narodenia Pána. Kultivovanie tradícií ručných remesiel a ľudového umenia, lokálnych jedál a folklórneho zvykoslovia je hlavnou úlohou 11 krúžkov dedinských gazdín, ktoré pôsobia na území obce. V rámci nich fungujú aj tri ľudové spevácke súbory. Členky sa aktívne podieľajú aj na rôznych aktivitách zameraných na kultiváciu zvykoslovia Przeworskej zemi, predovšetkým pripravujú prezentácie rôznych regionálnych jedál a umeleckej tvorby, a tiež spevácke vystúpenia. Veľký dôraz kladú aj na svoj zovňajšok prezentujúc tradičné przeworské kroje. Ich aktivity podporujú Dobrovoľnícke hasičské zbory, ktoré sú v každej dedine, a ktoré nielen reagujú v prípade ohrozenia majetku a životov obyvateľov, ale sa tiež podieľajú na organizácii všetkých slávností.

Telovýchovnou činnosťou sa zaoberajú združenia Ľudových športových klubov. Okrem toho tu pôsobí množstvo iných subjektov, ktoré značne obohacujú miestny kultúrny život.

Spoločenské aktivity sú veľmi výrazným prvkov verejného života obce Przeworsk. Trend trvaloudržateľného rozvoja, ktorého podstatnou súčasťou je zameriavane sa na spoločenské potreby a rozvoj infraštruktúry, ktorá umožňuje realizáciu týchto potrieb, je hlavnou prioritou práce starostu Daniela Krawca. Stratégia rozvoja obce, ktorá bola zahájená v roku 2015, začína prinášať viditeľné ovocie. Čoraz viac budov občianskej vybavenosti bolo zmodernizovaných a v súčasnosti má moderný vzhľad a vybavenie, vďaka čomu sú možnosti ich využitia oveľa väčšie. Veľká dôležitosť sa pripisuje aktivizačným projektom a aktivitám, ktoré integrujú miestnych obyvateľov. Konajú sa rôzne spoločenské iniciatívy pre seniorov, hendikepovaných a pre nezamestnaných. Získavaní partneri, ktorí v obci investujú a vytvárajú nové podniky, súčasne podporujú aj miestne organizácie. Bola nadviazaná spolupráca so zástupcami samospráv zo Slovenska a z Ukrajiny. Tieto aktivity sú možné vďaka úspešnému získavaniu zdrojov tak z domácich ako aj zo zahraničných fondov. Tieto prostriedky výrazne pomáhajú rozpočtu obce, vďaka tomu môže obec súčasne realizovať množstvo projektov.